سیستان و بلوچستان

سیستان و بلوچستان کجاست؟ آن را به طور کامل و جامع بشناسید

آشنایی با جغرافیا و تقسیمات سیاسی

استان سیستان و بلوچستان با مساحتی بالغ بر 187502 کیلومتر مربع بعد از استان کرمان بعنوان پهناورترین استان کشور، 11/5 درصد از مساحت کشور را به خود اختصاص داده است.

این استان در منتهی الیه جنوب شرقی کشور واقع شده است و از شمال به استان خراسان جنوبی، از جنوب به دریای عمان، از شرق به کشورهای پاکستان و افغانستان و از غرب به استان های کرمان و هرمزگان محدود شده است.

سیستان و بلوچستان دارای 1210 کیلومتر مرز خاکی با کشور های افغانستان و پاکستان و 370 کیلومتر مرز آبی با دریای عمان (دسترسی به آب های آزاد بین المللی) می باشد.

تقسیمات کشوری سیستان و بلوچستان

بر اساس آخرین تقسیمات کشوری این استان دارای 19 شهرستان، 48 بخش، 37 نقطه شهری، 112 دهستان و 9948 آبادی (7108 آبادی دارای سکنه و 2840 آبادی خالی از سکنه) است.

در بین شهرستان های استان، شهرستان زاهدان با 30716 کیلومترمربع دارای بیشترین مساحت و شهرستان زابل با 344 کیلومتر مربع دارای کمترین مساحت می باشند.

ویژگی های طبیعی و اقلیمی استان

از لحاظ طبیعی استان شامل دو منطقه جداگانه به نام های سیستان و بلوچستان است. منطقه سیستان در شمال استان واقع در منطقه مسطحی است که از آبرفت های رودخانه هیرمند بوجود آمده است.

در منطقه سیستان ارتفاعات عمده ای وجود ندارد بجز کوه خواجه که ارتفاع آن از طح دریا 900 متر است. میزان بارندگی آن ناچیز و منبع آب آن از کشور افغانستان (از طریق رودخانه هیرمند) تامین می شود.

هوای سیستان خشک و دارای رطوبت کم و تبخیر زیاد می باشد. بادهای 120 روزه سیستان یکی از مشخصه های مهم آب و هوایی منطقه می باشد که مشکلات عمده ای را برای مردم این منطقه بوجود آورده است.

منطقه ی بلوچستان سرزمین پهناوری است که حد شمالی آن کویر لوت و حد جنوبی آن دریای عمان است. این منطقه عمدتا دارای طبیعت کوهستانی است و اطراف آن را کوه های متعددی فرا گرفته است. تفتان با ارتفاع 4042 متر و بزمان با ارتفاع 3497 متر از سطح دریا مهمترین ارتفاعات منطقه بلوچستان محسوب می شوند.

پست ترین تقاط بلوچستان در حوزه جازموریان در غرب استان و در همسایگی استان کرمان واقع شده است. آب و هوای بلوچستان عمدتا گرم و در بعضی از نواحی به ویژه در دامنه های تفتان دارای آب و هوای معتدل است.

سیستان و بلوچستان از نظر آب و هوایی به چهار حوزه اقلیمی تقسیم می شود:

الف – حوزه شمالی

این حوزه دشت سیستان و مناطق همجوار آن را در بر می گیرد و بطور کلی تحت تاثیر خصوصیات اقلیمی و جغرافیایی حوزه هیرمند است. حوزه شمالی تحت تاثیر توده های هوایی تروپیکال ابری از شمال و جریان خشک و گرم کویری از منشاء کویر یا افغانستان قرار دارد.

وزش باد 120 روزه که از اوایل خرداد تا پایان شهریور از سمت شمال غربی در این حوزه جریان دارد، اصلی ترین عامل فرسایش طبیعی است.

ب – حوزه میانی

این حوزه، شهرستان های زاهدان، خاش و شمال سروان را در برگرفته و خصوصیات توپوگرافیک حوزه مشکیل بر آن تاثیر مستقیم دارد. دور بودن منطقه از جریان مرطوب تابستانی اقیانوس هند و تاثیر جریان هوای سیبری در آن باعث استیلای اقلیم خشک و کویری شده است.

ج – حوزه میانی غربی

این حوزه شامل آبریز شرق جازموریان و مناطق گرم سراوان بوده که در فصل تابستان تحت تاثیر توده های هوایی تروپیکال خشک، از شمال غرب و جریان مرطوب اقیانوس هند از جنوب و جریان خشک و گرم عربستان قرار دارد.این حوزه در فصل زمستان از جریان هوایی خشک و سرد قطبی و همچنین توده های هوایی مرطوب غرب نیز تاثیر می پذیرد.

د – حوزه جنوبی

این حوزه محدوده شهرستان چابهار، شهرستان کنارک، بخش وسیعی از شهرستان های نیکشهر و سرباز را دربر می گیرد. این منطقه دارای هوایی گرم بوده و از جریان هوایی جنوب شرقی – جنوب غربی و جریان مانسون تاثیر می پذیرد.

عوارض طبیعی استان سیستان و بلوچستان

1 – ارتفاعات

کوه های استان سیستان و بلوچستان جز رشته کوه های مرکز ایران است و شامل ناهمواری های شرق چاله لوت و ارتفاعات دیواره شرقیو جنوبی چاله جازموریان می باشد. بطور کلی این ناهمواری ها شامل دو قسمت می شوند.

  • کوه های بلوچستان

این کوه ها بین چاله لوت و جازموریان، بیابان ماشکلید (ماشکل) و سواحل دریای عمان گسترده شده اند. ارتفاعات مهم این ناحیه عبارت اند از: کوه تفتان، کوه بزمان، کوه بیرگ، ملک سیاه کو و کوه های بم پشت.

کوه تفتان

در 50 کیلومتری شمال شرقی شهرستان خاش واقع شده است. این کوه با ارتفاع 4042 متر از سطح دریا یکی از آتش فشان های نیمه فعال ایران است که از دهانه آن همواره بخار گوگرد خارج می شود.

کوه بزمان

این کوه در شمال چاله جازموریان با ارتفاع 3497 متر از سطح دریا قرار گرفته است. این کوه ها چاله لوت را از جازموریان جدا می کند.

کوه بیرگ

از ارتفاعات شهرستان سراوان و یکی از مناطق عشایری استان نیز است.

کوه های بم پشت

این کوه ها در حد فاصل شهرستان سراوان و چابهار واقع شده اند.

ملک سیاه کو

این کوه آتش فشانی خاموش است با ارتفاع 1642 متر از سطح دریا و در شمال شهر زاهدان واقع شده و نقطه مرزی مشترک ایران، پاکستان و افغانستان است.

رشته کوه های پیر سوران

این رشته کوه ها در غرب استان واقع شده و کویر لوت را از بلوچستان جدا می کند.

  • کوه های سیستان

کوه خواجه : این کوه تنها کوه دشت سیستان است. ارتفاع این کوه از سطح دریا حدود 900 متر است.

2 – رودخانه ها

  • رودخانه هیرمند

منبع اصلی تامین آب دشت سیستان و در حقیقت شاهرگ حیاتی منطقه سیستان است که از کوه های هندوکش و ارتفاعات بابا یغما در چهل کیلومتری غرب کابل در افغانستان سرچشمه می گیرد.

  • رودخانه بمپور

رودخانه بمپور یکی از رودخانه های دائمی پر آب بلوچستان و از ارتفاعات کارواندر که در 120 کیلومتری شمال شرقی ایرانشهر واقع شده است سرچشمه گرفته است.

  • رودخانه سرباز

این رودخانه از شاخه های اصلی رودخانه باهوکلات است. طول رودخانه سرباز تا باهوکلات 170 کیلومتر است و خود از به هم پیوستن رودهای فرعی تشکیل می یابد که بزرگترین آنها رودخانه نسکند است.

  • رودخانه باهوکلات

از به هم پیوستن کاجو و سرباز به وجود می آید و پس از گذشتن از دشت های باهوکلات و دشتیاری، به خلیج گواتر در دریای عمان می ریزد و سد پیشین که از مهم ترین تاسیسات آبی در جنوب سیستان و بلوچستان است، بر روی این رودخانه بسته شده است.

  • رودخانه کهیر (نیکشهر)

این رودخانه سیلابی، از ارتفاعات “تنگ سرحه” و اطراف نیکشهر سرچشمه گرفته سیلاب های آن نهایتا در غرب کنارک به دریای عمان می ریزد.

  • رودخانه ماشکید (ماشکل)

این رودخانه از کوه های جنوب شرقی بلوچستان (زابلی، سیب وسوران) سرچشمه می گیرد و پس از عبور از شمال بم پشت، سیلاب های کوه های سرحد به آن می پیوندد و وارد پاکستان می شود.

  • رودخانه رابچ (فنوج)

این رودخانه از ارتفاعات فنوج و بنت سرچشمه می گیرد و پس از مشروب کردن بسیاری از اراضی و روستاهای اطراف خود وارد شهرستان چابهار شده و از آنجا به دریای عمان می ریزد.

3 – دریاچه ها
  • دریاچه هامون (سیستان)

این دریاچه در دشت سیستان با مساحت 4000 کیلومتر مربع و عمق متوسط 5 متر (در فصول پر آبی) بزرگترین دریاچه آب شیرین کشور است که در شمال و شمال غربی این دشت قرار گرفته است و به سه قسمت پوزک، صابوری و هیرمند تقسیم شده است.

اهمیت این دریاچه بخاطر آب شیرین آن و امکان پرورش و صید ماهی در سال های پرآبی و تامین علوفه دام ها از طریق حاشیه و نیزارهای آن است.

  • دریاچه جازموریان

دریاچه فصلی است و در غرب بلوچستان واقع شده و بیشتر آن در استان کرمان قرار دارد و مابین کوه های مکران و کوه های شاهسواران قرار گرفته است. رودهای هلیل رود و بمپور به این دریاچه می ریزند.


منبع : سیستان نت

اطلاعات بیشتر

رضا پیری

کارشناس نرم افزار و علاقه مند به طراحی سایت و وردپرس

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا